Walory kulturowe

• 

Szczegóły

Opublikowano: czwartek, 28, styczeń 2010 19:54

Odsłony: 11926

Wrzosowa Kraina to nie tylko walory przyrodniczo-krajobrazowe. To także bogata historia i ciekawe walory kulturowe. Najwcześniejsze ślady osadnictwa na tych terenach pochodzą sprzed ok. 4000 lat pne. Spacer po Wrzosowej Krainie może dostarczyć wielu wrażeń. Choćby niezwykle interesujący zespół średniowiecznych umocnień obronnych, tzw. Wały Śląskie, ciągnące się od Gromadki do Przemkowa i dalej wzdłuż Bobru, to coś dla wytrwałych poszukiwaczy śladów przeszłości, bowiem szczątki wałów widoczne są w terenie w postaci wybrzuszeń porośniętych lasem. Warto obejrzeć również cenną architekturę sakralną oraz wyjątkowe wsie ze specyficzną zabudową murowano-szachulcową. Oryginalne dziedzictwo kulturowe tej ziemi i położonych na niej miejscowości odzwierciedla jej historyczne dzieje, a wspólnota kulturowa, która ukształtowała się na obszarze Wrzosowej Krainy jest niewątpliwie wynikiem tradycji wielu pokoleń, i co ważne, kilku narodowości.

Zapraszamy po poznania dziedzictwa kulturowego Wrzosowej Krainy !

• Brunów - kościół parafialny p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego z 1813 r.
• Chocianowiec - wieś w gm. Chocianów. W źródłach miejscowość poświadczona w 1286 r., ale niewielki zamek prawdopodobnie istniał tu już w XII w. (od 1299 r. służył jako książecy zamek myśliwski). Była to budowla założona na prostokącie i otoczona fosą z wodą. Na przełomie XVI i XVII w. zamek przebudowano w stylu renesansu. W 1945 r. obiekt został częściowo zniszczony. Do 1995 r. mieściła się tutaj szkoła, później zamek popadł w całkowitą ruinę. Wokół rozciąga się park z pocz. XIX w. We wsi znajduje się również wiatrak drewniany typu "koźlak" z XVIII w.

 

• Chocianów - miasto położone nad rzeką Chocianowska Woda, o którym najstarsze wzmianki datowane są z końca XIII w. (1284 1290 r.). W tym okresie Bolko I Surowy zbudował w 1297 r. zamek, przy którym początkowa powstała niewielka osada. Jeszcze w średniowieczu wieś przekształcono w ośrodek hutniczy. W 1430 r. rozpoczęła działalność kuźnica żelaza. Chocianów leżąc w księstwie legnickim był przez Piastów wielokrotnie zastawiany bądź też wydzierżawiany. W 1444 r. księżna legnicka Elżbieta przekazała Chocianów jako lenno Krzysztofowi i Mikołajowi von Dornheim. W późniejszym czasie miejscowość była w posiadaniu różnych właścicieli. W 1703 r. baronowa Katarzyna von Stosch obdarzyła Chocianów prawami miejskimi z przywilejem odbywania jarmarków (potwierdzone przez Habsburgów w 1713 r.). Założono wtedy też rynek o powierzchni 60x80 m. Po 1742 r. Chocianów utracił status miasta i spadł do rzędu osiedla targowego. Na rozwój gospodarczy miejscowości bardzo korzystnie wpłynęło założenie huty żelaza 'Maria" w 1854 r. 40 lat później Chocianów ponownie uzyskał prawa miejskie. W 1891 r. oddano do użytku linię kolejową z Rokitek do Przemkowa przez Chocianów. W 1915 r. kolej żelazna połączyła miasto z Lubinem (obecnie linia kolejowa jest nieczynna). Od lat 60. XX w. miasto związane jest z Legnicko-Głogowskim Okręgiem miedziowym. W Chocianowie zachowała się interesująca zabudowa rynku z przełomu XIX i XX w. Położony w centrum miasta kościół pw. Józefa Robotnika zbudowano po pożarze w 1745 r. Istniejący zamek, w latach 1728-1732 pod okiem architekta z Rewla (Tallina) - Marcina Frantza, Melchior von Redern przebudował w najbardziej okazałą barokową rezydencję na Śląsku. Obecnie pałac jest restaurowany. Obok niego stoją dwie oficyny pochodzące z przełomu lat 20. i 30. XVIII w. Wraz z nimi założono unikalny ogród przyzamkowy. Cały zespół pałacowo-parkowy, o wielkości 15 ha, posiada bardzo ciekawe założenie kompozycyjne, ogród w kształcie wydłużonego prostokąta z istniejącymi dawniej fontannami, rzeźbami, wazonami, alejkami i dużym stawem.
• Gromadka - wieś w południowo-wschodniej części Borów Dolnośląskich. Po raz pierwszy o gromadce wzmiankowano w dokumencie rady miejskiej Bolesławca w 1554 r. Zachodnia część miejscowości (dawne Grodzanowice, wchłonięte w 1988 r.) jest starsza i powstała prawdopodobnie już w XIII w. W pierwszych wiekach swego istnienia Gromadka leżała w dobrach lenna zamkowego w Bolesławcu. Gromadka jest starym ośrodkiem hutniczym. Dokument Władysława Jagiellończyka z 1514 r. zawiera informacje o kuźnicy żelaza na terenie Grodzanowic, należącej do von Schellendorfów. W początkach XIX w. w tej części wsi w miejsce starej kuźnicy powstała "Huta Fryderyka". W 1860 r. ggospodarz Jan Gottlieb Wiedermann zakupił starszą hutę w Grodzanowicach. Powstanie nowoczesnych zakładów hutniczych przyspieszyło rozwój miejscowości. W 1913 r. wieś otrzymała połączenie kolejowe. Po II wojnie światowej hutnictwo żelaza było kontynuowane. Przed 1989 r. trzy zakłady Odlewni Żelaza "Gromadka" zatrudniały 1200 osób. Na terenie wsi znajduje się neogotycki kościół z 1910 r. oraz liczne domy z XIX w., a na północny zachód od Gromadki leży rezerwat torfowiskowy "Torfowisko Borówki".
• Krzyżowa - kościół św. Trójcy z XVIII w; kościół poewangelicki z XIX; domy murowane i murowano-szachulcowe z XIX w.
• Michałów - wieś w gm. Chocianów. Na niewielkiej polanie we wsi zbudowana została w 1989 r. cerkiew. Jest to jedyna na Dolnym Śląsku budowla tego typu. Jej kształt przypomina okręt płynący po morzu. Architektonicznie świątynia nawiązuje do świątyń położonych na południu Polski - jest to tzw. styl łemkowski. Na polanie wokół cerkwi corocznie odbywa się Watra Łemkowska.
• Modła - wieś w gm. Gromadka. W dokumencie księżnej świdnicko-jaworskiej Agnieszki z 1381 r. wieś figuruje pod nazwą "Model". Dawny ośrodek hutnictwa żelaza opartego na rudach bagiennych. W 1425 r. wymieniana jest tutaj kuźnica żelaza, a w 1475 r. nawet dwie. W 1854 r. uruchomiona została huta żelaza ("Huta Wilhelminy"), którą po II wojnie światowej podporządkowano Odlewni Żelaza "Gromadka". Od 1872 r. Modła posiada bezpośrednie połączenie kolejowe z Legnicą i Żaganiem. We wsi znajdują się resztki renesansowego pałacu wzniesionego przez Mikołaja von Bibrana w latach 1564-1567. W pobliżu zabytkowy park i zabudowania gospodarcze. Najstarszy kościół w Modle powstał z inicjatywy M. von Bibrana w 1580 r. Przejęty przez katolików (1654) został później zwrócony ewangelikom. Obecny powstał w latach 1875-1877 po pożarze starszego kościoła w 1874 r. We wnętrzu zachowała się kamienna chrzcielnica z herbem Bibranów i datą 1580 r.
• Osła - wieś w gm. Gromadka. Stara osada słowiańska na południowym skraju borów Dolnośląskich. Z dokumentu z 1245 r. wynika, że Osła była własnością biskupów wrocławskich. Miejscowy kościół p.w. śś Piotra i Pawła wymieniany w 1376 r. Obecny jest młodszy i pochodzi z 1826 r. Wybudowano go po wielkim pożarze we wsi w sierpniu 1825 r.. Na północ od Osłej biorą swój początek słynne Wały Śląskie, które we wczesnym średniowieczu broniły zachodnich rubieży Śląska.
• Ostaszów - wieś w gm. Przemków. Zbudowana została dla kolonistów w końcu lat 30. XX w., w wyniku osuszenia bagien i rozwijania tu intensywnej gospodarki rolnej. Składała się z 41 domów, szkoły, placu wiejskiego i sportowego. Zabudowa Ostaszowa uznana jest obecnie za zespół zabytkowy. Wieś wzbudza zaciekawienie charakterem i urodą budownictwa.
• Parchów - wieś w gm. Chocianów, położona nad Szprotawą. Zrujnowany barokowy pałac, wzniesiony w pocz. XVIII w., uszkodzony w 1945 r. W sąsiedztwie zabytkowy park ze starą aleją dębowo-brzozową i klasycystyczną kaplicą cmentarną.
• Pogorzeliska - we wsi znajduje szachulcowy kościół p.w. św. Jacka, pochodzący z lat 50. XVII w., przebudowany w 1718 r. i w XX w. Dzięki tej świątyni miejscowość zyskała rozgłos po zakończeniu wojny trzydziestoletniej (1618-1648). W 1656 r. książę legnicki Ludwik IV wydał zezwolenie na budowę tzw. kościoła granicznego w Pogorzeliskach dla protestantów z okolic Przemkowa i Szprotawy. W II połowie XVII w. z miejscowym kościołem związanych było ponad 70 śląskich gmin protestanckich. We wnętrzu kościoła znajdują się empory wsparte na drewnianej kolumnie oraz barokowy ołtarz z początków XVIII w.

• Przemków - miasto na północnym skraju Borów Dolnośląskich. Pierwotnie był słowiańską osadą targową, króra przypuszczalnie w latach 80. XIII w. otrzymała prawa miejskie z inicjatywy księcia żagańsko-ścinawskiego Przemka (od jego imienia wzięła się nazwa miasta). Pierwsza wzmianka o posiadaniu przez Przemków praw miejskich ("civitas Prymkenaw") pochodzi z 1305 r. W 1397 r. poświadcza się istnienie miejscowego zamku. Sam Przemków nie otrzymał fortyfikacji. Wstępu do miasta broniły jedynie trzy bramy: Brama Szprotawska, Brama Głogowska i Brama Łazienna. Funkcjonujący początkowo przemkowski okręg sądowy (10 wsi) został podporządkowany prawdopodobnie Szprotawie w XV w. W 1561 r. miasto otrzymało przywilej odbywania 2 jarmarków rocznie. Przemków znany był w przeszłości z wyrobu piwa, pierników, sukna, garnków i żelaza. Na osiedlu Młynów huta żelaza pracowała przypuszczalnie od XVII w. i zakończyła działalność przed 1807 r. W. 1794 r. hutę żelaza założono na obecnym osiedlu Duża Huta. W 1925 r. miejscowy przemysł hutniczy zatrudniał ponad 1000 pracownikó. W swej historii miasto było ciężko doświadczone przez wojny, pożary i epidemie. W 1642 r. miasto spalili Szwedzi. W 1681 r. w wyniku pożaru zniszczeniu uległy prawie wszystkie domy (ocalały 4). Przemków stanowił własność różnych rodzin szlacheckich i arystokratycznych, m.in. von Rechenbergów (1391-1631), Leona Cropello di Medices i jego spadkobierców (1631-1652), von Proskowskich (1667-1737), von Reussów (1753-1780) i von Bibranów (1791-1853). W 1853 r. osiedlił się tu książę Krystian August von Schleswig-Holstein, który musiał odstąpić swoje dobra rodowe Danii.. Zasłynął on z powodu osuszenia olbrzymich Bagien Przemkowskich. Z miejscowej linii książąt Schleswig-Holstein pochodziła ostatnia cesarzowa Niemiec, Augusta Wiktoria (żona Wilhelma II). Po wymarciu książąt (1931) dobra przemkowskie przejął kronprinc Wilhelm Pruski. Po 1945 r. Przemków utracił prawa miejskie, by znowu je odzyskać w 1959 r. Na terenie miasta znajduje się kościół p.w. Wniebowzięcia NMP, wzmiankowany w 1376 r. (obecny pochodzi z 1418 r.). Wieża w obecnej formie powstała po pożarze w 1804 r.. Wnętrze posiada barokowo-rokokowy wystrój, m.in. ołtarz i ambona z II poł. XVIII w. Cerkiew prawosławna św. Michała Archanioła była pierwotnie ewangelickim zborem, powstałym w latach 1744-1746 i gruntownie przebudowanym w latach 177-1776. Jego strzelista wieża pochodzi z lat 1871-1872. W 1949 r. kościół przekazano miejscowej parafii prawosławnej we wnętrzu, której znajduje się ikonostas z obrazami autorstwa mnicha Apoloniusza z klasztoru w Jabłecznej (obrazy namalowanow latach 60. XX w.). Pozostały malarski wystrój wnętrza jest dziełem prof. Adama Stalony-Dobrzańskiego z ASP w Krakowie. W kościele zachowały się również elementy starszego wyposażenia, np. barokowa ambona. Obok kościoła stoi pastorówka, obecnie plebania prawosławna, wzniesiona w 1747 r. Jest to najstarszy zachowany budynek mieszkalny w mieście. Kolejny obiekt wart obejrzenia to dworzec kolejowy "Przemków-Odlewnia", zbudowany w stylu neogotyckim, który powstał w latach 1910-1915. Z kolei klasycystyczny budynek dworcowy "Przemków Miasto" powstał ok. 1920 r. Od strony zachodniej do miasta przylega park założony w latach 50. XIX w., przekształcony i powiększony o ogród neorenesansowy z końcem XIX w.
• Różyniec - wieś w gm. Gromadka bogata w domy murowane i murowano-szachulcowe pochodzące z XIX w.
• Studzianka - dawna wieś puszczańska w pobliżu, której przebiegają Wały Śląskie (umocnienia średniowieczne). Miejscowość Studzianka (w gm. Gromadka), dla której wybudowano stację była położona pomiędzy Lesznem Górnym a Wierzbową Śląską. Wieś została rozebrana w latach 60 tych XX w., kiedy w jej pobliżu tworzono poligon lotniczy Armii Radzieckiej.
• Trzebnice - kościół parafialny p.w. MB Różańcowej 1792, 1847, 1927, lata 60-te i 80-te XX w; cmentarz komunalny XIX w.
• Trzmielów - wieś w gm. Chocianów z kościłem Matki Boskiej Różańcowej, pierwotnie wzniesionym przez protestantów w 1659 r., jako tzw. graniczny. Niewielka świątynia o konstrukcji ryglowej (tzw. mur pruski) posiada prostokątny kształt z węższym, zakończonym wielobocznie, prezbiterium. Na zewnętrznych ścianach zachowały się oryginalne, wysokiej klasy nagrobki z XVII-XVIII w. W otoczeniu kościoła znajdują się: drewniana dzwonnica, starodrzew, relikty cmentarza.
• Wierzbowa - wieś w gm. Gromadka. Według legendy założyli ją węglarze w XII w. Wierzbowa wchodziła w skład lenna zamkowego w Bolesławcu i w 1594 r. została zakupiona przez bolesławiecką radę miejską. Tylko niewielki fragment wsi związany był z majątkiem Modła. W czerwcu 1895 r. wieś spłonęła niemal doszczętnie. Po II wojnie światowej w Wierzbowej osiedlili się żołnierze II Armii WP. Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP pochodzi z 1756 r. Wieżę dobudowano w 1819 r. We wsi znajdują się także domy murowane i murowano-szachulcowe z XIX w. W pobliskim lesie można zobaczyć resztki Wałów Śląskich (umocnień średniowiecznych).
• Wysoka - wieś w gm. Przemków. Kościół filialny p.w. św. Marcina z XVI-XVII w., którego skromnej późnogotyckiej bryle urody dodaje wieża.
• Żabice - wieś w gm. Chocianów. Znajduje się tu pałac z 1727 r., który przebudowano w 1854 r. w stylu późnego klasycyzmu. Wówczas powstał też folwark i niewielki park, przekształcony na przełomie XIX i XX w.; najstarsze drzewa pomnikowe przekraczają 150 lat.